Jak czytać oznaczenia aparatury modułowej? Przewodnik po parametrach MCB, RCCB i RCBO

Na froncie niewielkiego aparatu modułowego może znajdować się zaskakująco dużo informacji: B16, C20, 40 A, 30 mA, 6 kA, 1P+N, typ A, 230/400 V czy symbol przycisku testowego. Dla elektryka są to podstawowe dane potrzebne do identyfikacji zabezpieczenia, ale dla inwestora, początkującego instalatora czy osoby kompletującej rozdzielnicę oznaczenia mogą wyglądać bardzo podobnie.

Szczególnie łatwo pomylić MCB, RCCB i RCBO. Wszystkie montuje się w rozdzielnicy, wszystkie mogą mieć podobne dźwignie i szerokość modułową, ale ich funkcje są inne.

MCB chroni obwód przed przeciążeniem i zwarciem. RCCB reaguje na prąd różnicowy, ale nie ma zintegrowanego zabezpieczenia nadprądowego. RCBO łączy natomiast obie funkcje w jednym aparacie. Taki podział odpowiada także normom produktowym: MCB dla zastosowań domowych i podobnych opisuje IEC 60898-1, RCCB bez zabezpieczenia nadprądowego IEC 61008-1, a RCBO z zabezpieczeniem nadprądowym IEC 61009-1.

W kategorii aparatura modułowa i zabezpieczeniowa w MPS Elektro dostępne są właśnie aparaty o różnych charakterystykach, prądach znamionowych, liczbie biegunów i parametrach różnicowoprądowych.

MCB, RCCB i RCBO - czym różnią się na pierwszy rzut oka?

Najważniejsza praktyczna różnica dotyczy RCCB. Oznaczenie 40 A na różnicówce nie oznacza, że aparat wyłączy obwód po przekroczeniu 40 A tak jak wyłącznik nadprądowy. Jest to jego prąd znamionowy, czyli parametr określający warunki, w których może pracować. RCCB nie ma zintegrowanej ochrony przeciążeniowej i zwarciowej, dlatego musi współpracować z odpowiednio dobranym zabezpieczeniem nadprądowym. IEC 61008-1 definiuje RCCB właśnie jako wyłącznik różnicowoprądowy bez zintegrowanej ochrony nadprądowej.

Jak czytać oznaczenia wyłącznika MCB?

Weźmy typowy zapis:MCB 1P C20 6 kA Choć zajmuje tylko kilka znaków, przekazuje cztery kluczowe informacje.

MCB - wyłącznik nadprądowy

MCB to Miniature Circuit Breaker, czyli wyłącznik instalacyjny chroniący obwód przede wszystkim przed przeciążeniem i zwarciem.

Przykładowe wyłączniki dostępne w MPS Elektro mają oznaczenia takie jak 1P C20 6 kA, 1P B13 6 kA czy 3P C63 6 kA.

C20 - dwie informacje w jednym oznaczeniu

Litera C opisuje charakterystykę wyzwalania członu elektromagnetycznego, a 20 oznacza prąd znamionowy 20 A.

Zapis:

B16 = charakterystyka B, prąd znamionowy 16 A

 C20 = charakterystyka C, prąd znamionowy 20 A

 D16 = charakterystyka D, prąd znamionowy 16 A

Charakterystyki nie są oznaczeniem „mocy” ani klasy jakości zabezpieczenia. Informują przede wszystkim o zachowaniu aparatu przy dużym chwilowym wzroście prądu.

Temat ten szczegółowo opisaliśmy już w poradniku Wyłącznik nadprądowy B, C czy D - jak dobrać charakterystykę zabezpieczenia?. Warto połączyć oba artykuły linkowaniem wewnętrznym.

Co oznacza 1P, 2P, 3P oraz 1P+N?

Kolejna informacja dotyczy liczby i funkcji biegunów aparatu.

1P oznacza jeden biegun. Jest to popularne wykonanie wyłączników nadprądowych stosowanych w obwodach jednofazowych.

2P oznacza dwa sprzężone bieguny.

3P jest typowym wykonaniem dla obwodów trójfazowych i jednocześnie zajmuje zazwyczaj trzy standardowe moduły.

1P+N oznacza aparat obsługujący przewód fazowy i neutralny, przy czym sposób ochrony poszczególnych torów zależy od konstrukcji urządzenia. W typowym RCBO 1P+N zabezpieczenie nadprądowe znajduje się w torze fazowym, natomiast tor neutralny jest załączany i rozłączany razem z nim.

3P+N jest analogicznym rozwiązaniem dla układów trójfazowych z przewodem neutralnym.

Na urządzeniu można również zobaczyć oznaczenie N wskazujące zacisk neutralny. Nie należy podłączać aparatu wyłącznie na podstawie jego wyglądu - zawsze trzeba stosować schemat i oznaczenia producenta.

Przykładowy RCBO Hager 1P+N ma dwa bieguny, ale tylko jeden biegun zabezpieczony nadprądowo.

Co oznacza 6000 lub 6 kA na wyłączniku?

Jednym z najczęściej błędnie interpretowanych oznaczeń jest 6000.

Na MCB wartość ta zazwyczaj odpowiada znamionowej zwarciowej zdolności wyłączania Icn wynoszącej 6000 A, czyli 6 kA. Oznacza zdolność aparatu do bezpiecznego przerwania określonego prądu zwarciowego zgodnie z właściwą normą.

Nie oznacza to, że wyłącznik „zadziała dopiero przy 6000 A”.

Przykładowy MCB Hager dostępny w MPS Elektro może mieć parametry C63, 1P, Icn 6000 A, a modele przeznaczone do bardziej wymagających instalacji występują również jako Icn 10 kA.

Producent podaje dla przykładowego MCB Hager zarówno Icn 6 kA zgodnie z IEC 60898-1, jak i osobną wartość Icu zgodnie z IEC 60947-2. Dlatego Icn, Icu i Ics nie powinny być traktowane jako przypadkowo zamienne określenia tej samej wartości.

Icn, Icu i Ics - dlaczego nie warto patrzeć tylko na liczbę kA?

W dokumentacji profesjonalnej aparatury można spotkać kilka różnych parametrów dotyczących zwarcia.

Icn jest znamionową zdolnością zwarciową używaną między innymi w kontekście wyłączników zgodnych z IEC 60898-1.

Icu to graniczna zdolność wyłączania zwarciowego występująca w aparaturze ocenianej według IEC 60947-2.

Ics opisuje eksploatacyjną zdolność wyłączania zwarciowego.

Dlatego zapis „6 kA” powinien być analizowany razem z dokumentacją aparatu i normą, według której określono parametr.

W MPS Elektro występują na przykład MCB opisane jako Icn 10 000 A / Icu 15 kA, co dobrze pokazuje, że dwie wartości mogą dotyczyć jednego aparatu, ale nie oznaczają dokładnie tego samego parametru.

Co oznacza mała cyfra „3” obok wartości 6000?

Na części wyłączników nadprądowych można zauważyć oznaczenie 6000, a w pobliżu niewielką cyfrę 3.

Nie jest to kolejna wartość prądu. Cyfra może oznaczać klasę ograniczenia energii aparatu. W dokumentacji przykładowych MCB Hager widnieje klasa ograniczenia energii I²t wynosząca 3.

Zawsze warto sprawdzić kartę konkretnego produktu, ponieważ sposób rozmieszczenia i prezentacji symboli może różnić się w zależności od producenta i serii.

Jak czytać oznaczenia RCCB?

Przykładowy zapis może wyglądać następująco:

RCCB 1P+N 40 A 30 mA typ A

W przypadku wyłącznika różnicowoprądowego trzeba rozróżnić przede wszystkim prąd znamionowy In oraz znamionowy prąd różnicowy IΔn.

40 A - prąd znamionowy RCCB

Oznaczenie 40 A mówi o prądzie znamionowym aparatu.

To ważna informacja, ale ponownie: 40 A na RCCB nie działa tak jak B40 lub C40 na MCB.

RCCB nie ma zintegrowanego zabezpieczenia przed przeciążeniem. Jego zadaniem jest wykrywanie prądu różnicowego. Dlatego cały układ trzeba dobrać tak, aby aparat był właściwie zabezpieczony także od strony nadprądowej.

Przykładowy RCCB Hager 1P+N typu A ma prąd znamionowy 40 A oraz znamionowy prąd różnicowy 30 mA.

30 mA - co właściwie oznacza?

To jeden z najważniejszych parametrów różnicówki.

Oznaczenie:

IΔn = 30 mA

oznacza znamionowy prąd różnicowy zadziałania.

30 mA jest bardzo często spotykaną wartością w urządzeniach stosowanych jako środek ochrony uzupełniającej przed porażeniem. Na rynku występują również urządzenia o innych wartościach, między innymi 10, 100 czy 300 mA, ale nie są one automatycznie zamienne - pełnią różne funkcje w zależności od projektu instalacji.

Najczęstszy błąd interpretacyjny wygląda tak:

40 A / 30 mA

40 A to prąd znamionowy aparatu, natomiast 30 mA to jego czułość różnicowoprądowa. Są to dwa zupełnie różne parametry.

Typ AC, A, F lub B - o co chodzi?

Litera opisująca typ RCCB nie jest tym samym co charakterystyka wyzwalania B, C lub D w MCB.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Typ AC reaguje na sinusoidalny przemienny prąd różnicowy.

Typ A jest przeznaczony również do wykrywania pulsujących jednokierunkowych składowych prądu różnicowego, dlatego znajduje szerokie zastosowanie we współczesnych instalacjach z urządzeniami elektronicznymi.

Spotkać można także typy F i B przeznaczone do określonych rodzajów odbiorników i bardziej złożonych przebiegów prądu różnicowego. Ich dobór powinien wynikać z rodzaju urządzenia, projektu oraz zaleceń producenta.

Aktualna oferta MPS Elektro obejmuje zarówno RCCB typu AC, jak i aparaty typu A.

Uwaga: „B” może oznaczać dwie zupełnie inne rzeczy

To jedna z najważniejszych pułapek przy czytaniu oznaczeń.

Na MCB zapis B16 oznacza charakterystykę wyzwalania B i prąd znamionowy 16 A.

Na RCCB typu B litera B określa natomiast rodzaj wykrywanych prądów różnicowych.

To dwa różne parametry i nie wolno ich ze sobą utożsamiać.

Co oznacza przycisk TEST lub T?

RCCB i RCBO wyposażone są w obwód testowy oraz przycisk oznaczony najczęściej T lub TEST.

Jego zadaniem jest sprawdzenie mechanizmu różnicowoprądowego urządzenia. Sposób i częstotliwość wykonywania testu należy sprawdzić w instrukcji producenta konkretnego aparatu.

Przycisk testowy nie zastępuje pomiarów instalacji wykonywanych odpowiednimi przyrządami przez elektryka.

RCBO - jak odczytać aparat łączący MCB i RCCB?

Przykładowe oznaczenie może wyglądać tak:RCBO 1P+N B16 6 kA 30 mA typ A. To kilka parametrów zapisanych na jednym urządzeniu.

RCBO łączy w jednej obudowie funkcję wyłącznika nadprądowego oraz różnicowoprądowego. Norma IEC 61009-1 dotyczy właśnie wyłączników różnicowoprądowych ze zintegrowaną ochroną nadprądową.

W aktualnej ofercie MPS Elektro znajduje się na przykład RCBO Hager 1P+N, B, 6 A, 30 mA, typ A, 6 kA. Opis produktu wskazuje jednoczesną ochronę przed przeciążeniem, zwarciem oraz prądem upływowym.

Dlaczego RCBO jest łatwiejszy do rozpoznania po oznaczeniach?

Na froncie RCBO występują jednocześnie parametry charakterystyczne dla MCB i RCCB.

Jeżeli widzimy:

B16 + 30 mA + typ A

to aparat ma zarówno charakterystykę nadprądową B16, jak i człon różnicowoprądowy o czułości 30 mA typu A.

Przykładowy RCBO Hager B16/30 mA typu A ma ponadto Icn 6 kA.

230 V, 230/400 V i symbol „~”

Na aparaturze znajduje się także napięcie znamionowe.

230 V~ wskazuje zastosowanie dla napięcia przemiennego 230 V.

230/400 V~ spotykamy między innymi na aparaturze mogącej pracować w odpowiednich instalacjach jedno- i wielofazowych.

Symbol ~ oznacza prąd przemienny.

Obok napięcia może znajdować się częstotliwość, na przykład 50 Hz lub 50/60 Hz. Przykładowe MCB Hager dostępne na rynku mają napięcie znamionowe 230-400 V i częstotliwość 50-60 Hz.

Numer katalogowy jest równie ważny jak B16 czy 30 mA

Na aparacie znajduje się również oznaczenie konkretnego modelu, na przykład kod producenta.

To bardzo ważne podczas:

• wymiany aparatu,
• wyszukiwania karty katalogowej,
• doboru szyny grzebieniowej,
• sprawdzania kompatybilności akcesoriów,
• zamawiania styku pomocniczego,
• ustalania przekroju zacisków czy momentu dokręcenia.

Sama informacja „B16, 6 kA” nie identyfikuje jednoznacznie urządzenia.

Dwa aparaty o takim oznaczeniu mogą różnić się serią, wymiarami, możliwością współpracy z akcesoriami, rodzajem zacisków czy parametrami podawanymi według innych norm.

Jak szybko rozpoznać aparat po oznaczeniach?

Nie porównuj aparatów tylko po jednym parametrze

Dwa zabezpieczenia oznaczone jako 16 A mogą spełniać zupełnie inne funkcje. MCB B16 chroni obwód nadprądowo. RCCB 40 A/30 mA reaguje na prąd różnicowy, ale wymaga właściwej ochrony przed przeciążeniem i zwarciem. RCBO B16/30 mA realizuje obie funkcje w jednym aparacie.

Tak samo dwa urządzenia oznaczone literą A mogą odnosić się do zupełnie innych informacji: jednostki amperów albo typu różnicówki. Kontekst i pełne oznaczenie są więc ważne.

Co sprawdzić poza frontem aparatu?

Oznaczenia widoczne na obudowie pozwalają na szybką identyfikację, ale nie zastępują karty katalogowej.

Dokumentacja może zawierać dodatkowo wartość napięcia izolacji Ui, wytrzymałość udarową Uimp, dopuszczalne przekroje przewodów, moment dokręcania zacisków, zakres temperatur, straty mocy, trwałość mechaniczną i elektryczną, możliwość stosowania akcesoriów oraz szczegółowe wartości zdolności zwarciowej.

Przykładowo karta MCB Hager oprócz C3 i Icn 6 kA podaje Ue 230-400 V, Ui 500 V, Uimp 4 kV, częstotliwość 50-60 Hz, klasę ograniczenia energii 3 oraz dopuszczalne zakresy przekrojów przewodów.

Najczęstsze błędy w interpretacji oznaczeń

Jak wykorzystać oznaczenia podczas kompletowania rozdzielnicy?

Najpierw trzeba ustalić funkcję danego obwodu i wymagany rodzaj ochrony. Następnie dobiera się prąd znamionowy, charakterystykę nadprądową, typ i czułość członu różnicowoprądowego, liczbę biegunów oraz odpowiednie parametry zwarciowe.

Dopiero później warto porównywać konkretne serie i producentów. W MPS Elektro można znaleźć w jednej kategorii MCB, RCCB, RCBO oraz pozostałą aparaturę potrzebną do wyposażenia rozdzielnic. Zobacz aparaturę modułową i zabezpieczeniową w MPS Elektro

Przy planowaniu całej rozdzielnicy warto również zweryfikować liczbę dostępnych modułów, miejsce na przyszłą rozbudowę oraz kompatybilność szyn i akcesoriów. MPS Elektro ma osobną kategorię rozdzielnic oraz elementów przeznaczonych do ich wyposażenia.

FAQ 

Czy RCCB zastępuje wyłącznik nadprądowy?

Nie. RCCB według IEC 61008-1 jest urządzeniem bez zintegrowanej ochrony nadprądowej. Jeżeli potrzebne jest jedno urządzenie realizujące obie funkcje, należy rozważyć odpowiednio dobrany RCBO.

Co oznacza 6 kA?

W przypadku MCB i RCBO jest to zwykle znamionowa zwarciowa zdolność wyłączania, ale trzeba sprawdzić dokładne oznaczenie oraz normę podaną przez producenta. W RCCB parametr zwarciowy ma inną specyfikę - może być podawany jako znamionowy warunkowy prąd zwarciowy, zależny od właściwego zabezpieczenia układu. Przykładowe RCCB Hager podaje 6 kA jako znamionowy warunkowy prąd zwarciowy zgodnie z EN 61008-1.

Czy mogę wymienić B16 na C16, jeżeli zabezpieczenie często wyłącza?

Nie powinno się robić tego bez sprawdzenia instalacji. Zmiana charakterystyki wpływa na warunki zadziałania przy zwarciu i wymaga weryfikacji między innymi impedancji pętli zwarcia. Więcej na ten temat znajduje się w artykule MPS Elektro dotyczącym charakterystyk B, C i D.